高等学校化学学报 ›› 2026, Vol. 47 ›› Issue (11): 20260155.doi: 10.7503/cjcu20260155
王泰中1,2, 钟青庐2, 张珊2, 吴毅剑2, 李金辉2, 庄齐2, 吴松1,2,3,4(
), 付蕾2,4(
)
收稿日期:2026-04-16
出版日期:2026-11-10
发布日期:2026-07-06
通讯作者:
吴松
E-mail:wusong@szu.edu.cn;leifu@szu.edu.cn
作者简介:付 蕾, 女, 博士, 特聘研究员, 主要从事计算化学与计算生物学方面的研究. E-mail: leifu@szu.edu.cn
基金资助:
WANG Taizhong1,2, ZHONG Qinglu2, ZHANG Shan2, WU Yijian2, LI Jinhui2, ZHUANG Qi2, WU Song1,2,3,4(
), FU Lei2,4(
)
Received:2026-04-16
Online:2026-11-10
Published:2026-07-06
Contact:
WU Song
E-mail:wusong@szu.edu.cn;leifu@szu.edu.cn
Supported by:摘要:
针对黑色素瘤抗原肽与主要组织相容性复合体结合亲和力不足、 疫苗疗效受限的问题, 须建立 基于物理与人工智能交互的协同优化框架, 以高效筛选高亲和力候选肽段. 本文以PRAME190—198肽段及 HLA-A*11∶01复合物为研究对象, 利用自由能微扰(FEP)精确量化抗原的氨基酸突变对结合自由能的影响, 并驱动FEPaML模型进行多轮优化学习; 应用该抗原优化框架对海量抗原突变组合进行高通量预测与排序, 并运用分子动力学模拟的自由能微扰计算对机器学习模型预测的抗原进行验证. 结果表明, 自由能微扰的精确物理数据校正后的机器学习模型FEPaML可以高效、 准确地进行抗原的优化设计, 并能够捕捉多位点突变的非线性组合效应; 筛选出的最佳三突变体I7F-E8S-K9R的相对结合自由能低至-24.43 kJ/mol, 其结合亲和力较野生型显著提升. 该方法实现了抗原肽亲和力的高效、 精准优化, 能够显著降低筛选成本与周期, 可为黑色素瘤个体化疫苗设计提供理论依据与技术支持.
中图分类号:
TrendMD:
王泰中, 钟青庐, 张珊, 吴毅剑, 李金辉, 庄齐, 吴松, 付蕾. 基于自由能微扰与机器学习协同优化的黑色素瘤抗原肽设计. 高等学校化学学报, 2026, 47(11): 20260155.
WANG Taizhong, ZHONG Qinglu, ZHANG Shan, WU Yijian, LI Jinhui, ZHUANG Qi, WU Song, FU Lei. Free Energy Perturbation-Machine Learning Collaborative Optimization for Melanoma Antigenic Peptide Design. Chem. J. Chinese Universities, 2026, 47(11): 20260155.
Fig.4 Structural construction and dynamic stability analysis of the PRAME190—198⁃HLA⁃A*11∶01 complex(A) Initial structure of the antigenic peptide-HLA complex, where HLA is shown in purple cartoon representation and the peptide is shown in light green cartoon representation; (B) representative complex structure at 400 ns of molecular dynamics simulation; in the magnified view, HLA is shown as a gray surface model and the peptide is shown as a colored stick model; (C) backbone RMSD profiles from three independent MD simulations.
Fig.5 Buried surface area analysis of the antigenic peptide⁃HLA interface(A) Average burial percentage of each peptide residue; (B) absolute buried surface area of each peptide residue; (C) time evolution of total buried surface area of the wild-type peptide.
Fig.6 Preliminary FEPaML screening and alanine scanning(A) Round 0 FEPaML prediction heatmap for single mutations. Red regions represent predicted affinity enhancement, while blue represents reduction; (B) FEP-based PRAME190—198 alanine scanning of the wild-type peptide; (C) round 1 FEPaML prediction heatmap after alanine scanning feedback.
Fig.7 Full⁃scan FEP results at key sites and round 2 FEPaML prediction heatmap(A—C) Full-scan FEP results for single mutations at P4(A), P6(B), and P8(C) sites; (D) round 2 FEPaML prediction heatmap after FEP-feedback correction.
Fig.8 FEP validation of selected candidate peptides and FEPaML predictions before and after FEP⁃feedback correction(A) Fifteen candidate peptides selected from round 2 FEPaML rankings for FEP validation; (B) comparison of FEPaML-predicted and FEP-validated ΔΔG values. The FEPaML prediction values represent the mean outputs of the Bagging ensemble models, and the error bars indicate the standard deviation among multiple parallel base models.
| [1] | Hamid O., Robert C., Daud A., Hodi F. S., Hwu W. J., Kefford R., Wolchok J. D., Hersey P., Joseph R., Weber J. S., Dronca R., Mitchell T. C., Patnaik A., Zarour H. M., Joshua A. M., Zhao Q., Jensen E., Ahsan S., Ibrahim N., Ribas A., Ann. Oncol., 2019, 30(4), 582—588 |
| [2] | Larkin J., Chiarion⁃Sileni V., Gonzalez R., Grob J. J., Rutkowski P., Lao C. D., Cowey C. L., Schadendorf D., Wagstaff J., Dummer R., Ferrucci P. F., Smylie M., Hogg D., Hill A., Márquez⁃Rodas I., Haanen J., Guidoboni M., Maio M., Schöffski P., Carlino M. S., Lebbé C., McArthur G., Ascierto P. A., Daniels G. A., Long G. V., Bastholt L., Rizzo J. I., Balogh A., Moshyk A., Hodi F. S., Wolchok J. D., New Engl. J. Med., 2019, 381(16), 1535—1546 |
| [3] | Tian H. C., Zhang J. R., Si L., J. Pract. Oncol., 2023, 38(6), 509—512 |
| 田惠春, 张佳冉, 斯璐. 实用肿瘤杂志, 2023, 38(6), 509—512 | |
| [4] | Siegel R. L., Kratzer T. B., Giaquinto A. N., Sung H., Jemal A., CA Cancer J. Clin., 2025, 75(1), 10—45 |
| [5] | Topalian Suzanne L., Drake Charles G., Pardoll Drew M., Cancer Cell, 2015, 27(4), 450—461 |
| [6] | Sanmamed M. F., Chen L., Cell, 2018, 175(2), 313—326 |
| [7] | Li W., Hu J. L., Wang K., He Y. J., Chin. J. Clin. Pharmacol. Ther., 2021, 26(9), 1053-1064 |
| 李玮, 胡佳丽, 王凯, 贺毅憬. 中国临床药理学与治疗学, 2021, 26(9), 1053—1064 | |
| [8] | Marty R., Kaabinejadian S., Rossell D., Slifker M. J., van de Haar J., Engin H. B., de Prisco N., Ideker T., Hildebrand W. H., Font⁃Burgada J., Carter H., Cell, 2017, 171(6), 1272—1283 |
| [9] | Singhaviranon S., Dempsey J. P., Hagymasi A. T., Mandoiu I. I., Srivastava P. K., Nat. Immunol., 2025, 26(2), 240—251 |
| [10] | Blass E., Ott P. A., Nat. Rev. Clin. Oncol., 2021, 18(4), 215—229 |
| [11] | Hu T. T., Qiu X. D., Zhang Y., Li K. G., Du J., J. Mod. Oncol., 2021, 29(19), 3495—3499 |
| 胡天天, 邱戌旦, 张嬿, 李凯刚, 杜娟. 现代肿瘤医学, 2021, 29(19), 3495—3499 | |
| [12] | Chowell D., Morris L. G. T., Grigg C. M., Weber J. K., Samstein R. M., Makarov V., Kuo F., Kendall S. M., Requena D., Riaz N., Greenbaum B., Carroll J., Garon E., Hyman D. M., Zehir A., Solit D., Berger M., Zhou R., Rizvi N. A., Chan T. A., Science, 2018, 359(6375), 582—587 |
| [13] | Matsumura M., Fremont D. H., Peterson P. A., Wilson l. A., Science, 1992, 257(5072), 927—934 |
| [14] | Givechian K. B., Rocha J. F., Liu C., Yang E., Tyagi S., Greene K., Ying R., Caron E., Iwasaki A., Krishnaswamy S., Nat. Mach. Intell., 2025, 8, 70—83 |
| [15] | Paul S., Grifoni A., Peters B., Sette A., Front. Immunol., 2020, 10, 3151 |
| [16] | Phillips J. C., Hardy D. J., Maia J. D. C., Stone J. E., Ribeiro J. V., Bernardi R. C., Buch R., Fiorin G., Hénin J., Jiang W., McGreevy R., Melo M. C. R., Radak B. K., Skeel R. D., Singharoy A., Wang Y., Roux B., Aksimentiev A., Luthey⁃Schulten Z., Kalé L. V., Schulten K., Chipot C., Tajkhorshid E., J. Chem. Phys., 2020, 153(4), 044130 |
| [17] | Jorgensen W. L., Acc. Chem. Res., 1989, 22(5), 184—189 |
| [18] | Meng Y., Dashti D. S., Roitberg A. E., J. Chem. Theory Comput., 2011, 7(9), 2721—2727 |
| [19] | Reynisson B., Alvarez B., Paul S., Peters B., Nielsen M., Nucleic Acids Res., 2020, 48(W1), W449—W454 |
| [20] | Nilsson J. B., Greenbaum J., Peters B., Nielsen M., Front. Immunol., 2025, 16, 1616113 |
| [21] | O'Donnell T. J., Rubinsteyn A., Laserson U., Cell Systems, 2020, 11(1), 42—48 |
| [22] | Zhang C., Li M., J. Sci. Teachers Coll. Univ., 2021, 41(7), 33—36, 47 |
| 张驰, 黎明. 高师理科学刊, 2021, 41(7), 33—36, 47 | |
| [23] | Lewis S., Hempel T., Jiménez⁃Luna J., Gastegger M., Xie Y., Foong A. Y. K., Satorras V. G., Abdin O., Veeling B. S., Zaporozhets I., Chen Y., Yang S., Foster A. E., Schneuing A., Nigam J., Barbero F., Stimper V., Campbell A., Yim J., Lienen M., Shi Y., Zheng S., Schulz H., Munir U., Sordillo R., Tomioka R., Clementi C., Noé F., Science, 2025, 389(6761), eadv9817 |
| [24] | Zhong Q., Chan K. C., Fu L., Zhou R., Briefings Bioinf., 2025, 26(4), bbaf254 |
| [25] | Noé F., Tkatchenko A., Müller K. R., Clementi C., Annu. Rev. Phys. Chem., 2020, 71, 361—390 |
| [26] | Zhang H., Gao Y. Q., Chin. J. Chem. Phys., 2024, 37(2), 177—191 |
| [27] | Gonzalez⁃Galarza F. F., McCabe A., Santos E., Jones J., Takeshita L., OrtegaRivera N. D., Cid⁃Pavon G. M. D., Ramsbottom K., Ghattaoraya G., Alfirevic A., Middleton D., Jones A. R., Nucleic Acids Res., 2020, 48(D1), D783—D788 |
| [28] | Epping M. T., Wang L., Edel M. J., Carlée L., Hernandez M., Bernards R., Cell, 2005, 122(6), 835—847 |
| [29] | Zhao C. L., Yang C., Med. J. Chinese People's Armed Police Forces, 2016, 27(1), 92—96 |
| 赵铖龙, 杨诚. 武警医学, 2016, 27(1), 92—96 | |
| [30] | Ikeda H., Lethé B., Lehmann F., van Baren N., Baurain J. F., de Smet C., Chambost H., Vitale M., Moretta A., Boon T., Coulie P. G., Immunity, 1997, 6(2), 199—208 |
| [31] | Abraham M. J., Murtola T., Schulz R., Páll S., Smith J. C., Hess B., Lindahl E., SoftwareX, 2015, 1/2, 19—25 |
| [32] | Feng S. L., Hu S., Liu B., Liu W., Acta Chim. Sinica, 2013, 71(9), 1313—1320 |
| 冯石磊, 胡墅, 刘兵, 刘伟. 化学学报, 2013, 71(9), 1313—1320 | |
| [33] | Best R. B., Zhu X., Shim J., Lopes P. E. M., Mittal J., Feig M., MacKerell A. D. Jr., J. Chem. Theory Comput., 2012, 8(9), 3257—3273 |
| [34] | Jorgensen W. L., Chandrasekhar J., Madura J. D., Impey R. W., Klein M. L., J. Chem. Phys., 1983, 79(2), 926—935 |
| [35] | Bussi G., Donadio D., Parrinello M., J. Chem. Phys., 2007, 126(1), 014101 |
| [36] | Fu L., Chan K. C., Zhong Q., Buratto D., Wu S., Zhou R., J. Phys. Chem. B, 2025, 129(50), 12799—12810 |
| [37] | Zhou H., Chan K. C., Buratto D., Zhou R., Int. J. Biol. Macromol., 2023, 253, 127199 |
| [38] | Ahmed R., Omidian Z., Giwa A., Cornwell B., Majety N., Bell D. R., Lee S., Zhang H., Michels A., Desiderio S., Sadegh⁃Nasseri S., Rabb H., Gritsch S., Suva M. L., Cahan P., Zhou R., Jie C., Donner T., Hamad A. R. A., Cell, 2019, 177(6), 1583—1599 |
| [39] | Song Y., Bell D. R., Ahmed R., Chan K. C., Lee S., Hamad A. R. A., Zhou R., Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 2023, 120(16), e2214430120 |
| [40] | Parrinello M., Rahman A., J. Appl. Phys., 1981, 52(12), 7182—7190 |
| [41] | Hess B., Bekker H., Berendsen H. J. C., Fraaije J. G. E. M., J. Comput. Chem., 1997, 18(12), 1463—1472 |
| [42] | Darden T., York D., Pedersen L., J. Chem. Phys., 1993, 98(12), 10089—10092 |
| [43] | Zwanzig R. W., J. Chem. Phys., 1954, 22(8), 1420—1426 |
| [44] | Boresch S., Tettinger F., Leitgeb M., Karplus M., J. Phys. Chem. B, 2003, 107(35), 9535—9551 |
| [45] | Deng Y., Roux B., J. Chem. Theory Comput., 2006, 2(5), 1255—1273 |
| [46] | Mobley D. L., Chodera J. D., Dill K. A., J. Chem. Phys., 2006, 125(8), 084902 |
| [47] | Beutler T. C., Mark A. E., van Schaik R. C., Gerber P. R., van Gunsteren W. F., Chem. Phys. Lett., 1994, 222(6), 529—539 |
| [48] | Steinbrecher T., Joung I., Case D. A., J. Comput. Chem., 2011, 32(15), 3253—3263 |
| [49] | Bessell C. A., Isser A., Havel J. J., Lee S., Bell D. R., Hickey J. W., Chaisawangwong W., Glick Bieler J., Srivastava R., Kuo F., Purohit T., Zhou R., Chan T. A., Schneck J. P., JCI Insight, 2020, 5(8), e135597 |
| [50] | Kumar S., Rosenberg J. M., Bouzida D., Swendsen R. H., Kollman P. A., J. Comput. Chem., 1992, 13(8), 1011—1021 |
| [51] | Petrov D., Perthold J. W., Oostenbrink C., de Groot B. L., Gapsys V., J. Chem. Theory Comput., 2024, 20(2), 914—925 |
| [52] | Vaswani A., Shazeer N., Parmar N., Uszkoreit J., Jones L., Gomez A. N., Kaiser Ł., Polosukhin I., NeurIPS, 2017, 30, 5998—6008 |
| [53] | Shahriari B., Swersky K., Wang Z., Adams R. P., de Freitas N., Proc. IEEE, 2016, 104(1), 148—175 |
| [54] | Jones D. R., Schonlau M., Welch W. J., J. Global. Optim., 1998, 13(4), 455—492 |
| [55] | Yuan F., Sun Y. Y., Liang F., Liu N., Jin L., Luo Y., Tan L. X., Xi Y. Z., Chin. Med. Biotechnol., 2008, 3(5), 343—349 |
| 袁方, 孙玉英, 梁飞, 刘楠, 金荔, 骆媛, 谭刘欣, 奚永志. 中国医药生物技术, 2008, 3(5), 343—349 | |
| [56] | Blount S. L., Liu X., McBride J. D., Cells, 2024, 13(20), 1740 |
| [57] | Karuppiah V., Sangani D., Whaley L., Pengelly R., Uluocak P., Carreira R. J., Hock M., Cristina P. D., Bartasun P., Dobrinic P., Smith N., Barnbrook K., Robinson R. A., Harper S., Sci. Rep., 2024, 14(1), 26851 |
| [58] | Sidney J., Peters B., Frahm N., Brander C., Sette A., BMC Immunol., 2008, 9, 1 |
| [59] | Xia Z., Huynh T., Kang S. G., Zhou R., Biophys. J., 2012, 102(6), 1453—1461 |
| [60] | Bradley P., eLife, 2023, 12, e82813 |
| [61] | Chen J., Sawyer N., Regan L., Protein Sci., 2013, 22(4), 510—515 |
| [62] | Bogan A. A., Thorn K. S., J. Mol. Biol., 1998, 280(1), 1—9 |
| [63] | Zhou R., Das P., Royyuru A. K., J. Phys. Chem. B, 2008, 112(49), 15813—15820 |
| [64] | Wang J., Mao J., Li C., Xiang H., Wang X., Wang S., Wang Z., Chen Y., Li Y., No K. T., Song T., Zeng X., J. Cheminform., 2024, 16(1), 142 |
| [65] | Jurtz V., Paul S., Andreatta M., Marcatili P., Peters B., Nielsen M., J. Immunol., 2017, 199(9), 3360—3368 |
| [66] | Rossjohn J., Gras S., Miles J. J., Turner S. J., Godfrey D. I., McCluskey J., Annu. Rev. Immunol., 2015, 33, 169—200 |
| [67] | Harndahl M., Rasmussen M., Roder G., Dalgaard Pedersen I., Sørensen M., Nielsen M., Buus S., Eur. J. Immunol., 2012, 42(6), 1405—1416 |
| [68] | Stone J. D., Kranz D. M., Front. Immunol., 2013, 4, 244 |
| [69] | Mariuzza R. A., Wu D., Pierce B. G., Front. Immunol., 2023, 14, 1303304 |
| [70] | Chen L., Flies D. B., Nat. Rev. Immunol., 2013, 13(4), 227—242 |
| [71] | Wang L., Wu Y., Deng Y., Kim B., Pierce L., Krilov G., Lupyan D., Robinson S., Dahlgren M. K., Greenwood J., Romero D. L., Masse C., Knight J. L., Steinbrecher T., Beuming T., Damm W., Harder E., Sherman W., Brewer M., Wester R., Murcko M., Frye L., Farid R., Lin T., Mobley D. L., Jorgensen W. L., Berne B. J., Friesner R. A., Abel R., J. Am. Chem. Soc., 2015, 137(7), 2695—2703 |
| [72] | Ross G. A., Lu C., Scarabelli G., Albanese S. K., Houang E., Abel R., Harder E. D., Wang L., Commun. Chem., 2023, 6(1), 222 |
| [73] | Chronister W. D., Crinklaw A., Mahajan S., Vita R., Koşaloğlu⁃Yalçın Z., Yan Z., Greenbaum J. A., Jessen L. E., Nielsen M., Christley S., Front. Immunol., 2021, 12, 640725 |
| [74] | Karniadakis G. E., Kevrekidis I. G., Lu L., Perdikaris P., Wang S., Yang L., Nat. Rev. Phys., 2021, 3(6), 422—440 |
| [1] | 马其林, 吴叶, 汤丹旸, 杨茂生, 徐国富, 杨帆, 石嘉, 姚建铨. 机器学习驱动的中药银杏叶SERS多维度鉴定[J]. 高等学校化学学报, 2026, 47(7): 20260047. |
| [2] | 钟彬焱, 冯玄, 高余福, 詹森华, 石彤非. 基于分子动力学模拟的潜在识别区域下Dectin-1对磷酸化 β-(1→3)-D-葡聚糖的识别机制[J]. 高等学校化学学报, 2026, 47(6): 20250401. |
| [3] | 范翔, 刘子建, 贾梦珂, 艾洪奇. 靶向猴痘A42R病毒的药物筛选和再利用: 结合机制的模拟研究[J]. 高等学校化学学报, 2026, 47(6): 20250317. |
| [4] | 于坤杰, 张智, 高其龙. 基于机器学习的负热膨胀研究进展[J]. 高等学校化学学报, 2026, 47(6): 20250375. |
| [5] | 赵迎, 杨海迪, 柴玉春, 高帅帅, 原鹏飞, 陈雪波. 催化电子捐赠的机器学习描述符: 预测氮固定中的吸附能和极限电位[J]. 高等学校化学学报, 2026, 47(2): 20250266. |
| [6] | 崔韶丽, 张天俐, 杜炳辉, 马若瑾, 靳永灿, 叶卓, 徐永涛. 酪氨酸突变对黄粉虫抗冻蛋白抑制甲烷水合物生长的影响: 分子动力学模拟[J]. 高等学校化学学报, 2026, 47(11): 20260236. |
| [7] | 卢宇源, 安立佳. 高分子流体剪切带的研究进展与挑战[J]. 高等学校化学学报, 2026, 47(1): 20250354. |
| [8] | 胡煜腾, 桑丽霞, 杜春旭. 等离激元金属及其温升作用下MoS2-H2O的界面性质[J]. 高等学校化学学报, 2025, 46(5): 20240569. |
| [9] | 詹森华, 石彤非. 基于分子指纹与量子化学描述符预测聚酰亚胺玻璃化转变温度的机器学习模型[J]. 高等学校化学学报, 2025, 46(4): 20240556. |
| [10] | 谭英佳, 陈亮, 刘聿琳, 那日松, 赵熹. 基于机器学习与分子动力学模拟发现CDK2抑制剂[J]. 高等学校化学学报, 2025, 46(3): 20240442. |
| [11] | 谢冲墨, 卢宇源, 安立佳, 王振华, 王健, 李明伦. 准二维受限体系中高分子链的动力学研究[J]. 高等学校化学学报, 2025, 46(12): 20250247. |
| [12] | 侯泽金, 李荣其, 李健, 冯怡宁, 靳茜茜, 孙俊红, 曹洁. 基于GC-MS和机器学习的深静脉血栓形成预测[J]. 高等学校化学学报, 2024, 45(9): 20240199. |
| [13] | 韩玉贵, 刘长龙, 赵鹏, 郑雯雯, 刘岳鹏, 李轶. 热水化学驱体系与稠油组分间相互作用及其理论模拟研究[J]. 高等学校化学学报, 2024, 45(6): 20230456. |
| [14] | 房意, 李英杰, 张友浩, 任宇, 韩奎华, 赵建立. 基于分子动力学的热化学储能过程中CaO/Ca(OH)2分子扩散机制研究[J]. 高等学校化学学报, 2024, 45(5): 20240052. |
| [15] | 曹华文, 唐秋凡, 屈蓓, 霍欢, 郑启龙, 曹意林, 李吉祯. 硝酸酯键断裂触发的含能增塑剂DNTN多阶热分解机理[J]. 高等学校化学学报, 2024, 45(2): 20230398. |
| 阅读次数 | ||||||
|
全文 |
|
|||||
|
摘要 |
|
|||||